ESG Groene groeischeuten in de Europese bouwsector?

De Europese bouwsector staat aan de vooravond van een geleidelijke opleving, en tegelijk kan een bijsturing van het beleid van de Europese Unie (EU) de vraag naar lokaal geproduceerd koolstofarm staal en cement stimuleren. In dit artikel bespreken we drie belangrijke elementen die u bij beleggingen in de Europese cement- en staalindustrie in overweging moet nemen.

1. De stemming wordt schoorvoetend optimistischer

De Europese bouwsector kende de afgelopen twee jaar zijn laagste productie sinds de pandemie, maar hoopt dankzij investeringen in infrastructuur de komende jaren stilaan uit het dal te kunnen klimmen.¹ Duitsland neemt het voortouw met een infrastructuurfonds dat de komende twaalf jaar € 500 miljard wil investeren in onder meer transportinfrastructuur, klimaataanpassingen, digitalisering en energie-infrastructuur.² Ook elders in de regio is de infrastructuur toe aan een verregaande modernisering en opwaardering. Zo schat de EU dat er € 1,2 biljoen aan investeringen nodig zijn om het elektriciteitsnet bij de tijd te brengen.

Dat is goed nieuws voor de vraagvooruitzichten van essentiële bouwmaterialen, zoals cement en staal. Civiele bouwprojecten zijn goed voor meer dan een derde van het totale cementverbruik in de EU.³ De bouwsector is ook de grootste afnemer van staal in de regio, met opnieuw een aandeel van ruim een derde in de vraag.⁴

Een andere aanjager van de vraag naar cement en staal is de elektrificatie. Veel staalproducten zijn essentieel voor de bouw van hernieuwbare energiesystemen, zoals hoogwaardig roestvrij staal voor zonnepanelen. Een windturbine bestaat volgens de World Steel Association voor 84% tot 90% uit materialen die zijn gemaakt van ijzer en staal.⁵

Ook de stijgende defensie-uitgaven in de regio kunnen de vraag naar cement en staal opdrijven, van de bouw van kazernes tot de productie van wapens.

2. Het klimaat- en industriebeleid van de EU kleurt de vooruitzichten

Gebouwen behoren wereldwijd tot de grootste bronnen van emissies.⁶ Veel Europese overheden hebben dan ook de energie-efficiëntienormen aangescherpt en maatregelen genomen om de productie van koolstofarme bouwmaterialen aan te moedigen en een markt voor die materialen te ontwikkelen.

Die beleidskeuzes en regels houden voor een hele rist bedrijven zowel risico's als kansen in – van aanbieders van producten die de energie-efficiëntie verbeteren tot innovatieve fabrikanten van prefabwoningen en ontwikkelaars van koolstofarme bouwmaterialen.

Op het vlak van klimaatbeleid loopt de EU wereldwijd voorop. Met haar klimaatdoelstelling voor 2050 koos zij ondubbelzinnig voor decarbonisatie. Sindsdien baart het concurrentievermogen van de economie echter zorgen en dringt een pragmatische benadering van het klimaatbeleid zich op.

Een goed voorbeeld daarvan is het Europese emissiehandelssysteem (Emissions Trading System – ETS). Dat beperkt hoeveel broeikasgassen (BKG) bepaalde sectoren met hoge emissies mogen uitstoten en vormt de spil van het Europese klimaatbeleid. Het verplicht bedrijven ook om hun emissies af te dekken door emissierechten te kopen (één emissierecht laat toe om één ton CO₂-equivalent uit te stoten). De uitstootlimiet wordt elk jaar verlaagd in lijn met de klimaatdoelen van de EU en emissierechten kunnen worden verhandeld of bewaard voor later gebruik.

Sectoren waarvoor het risico dat de productie zou verhuizen naar landen met minder strenge emissieregels het grootst werd geacht, waaronder staal en cement, kregen gratis emissierechten. Vanaf dit jaar worden die gratis emissierechten echter geleidelijk uitgefaseerd, aangezien de EU het mechanisme voor koolstofgrenscorrectie (Carbon Border Adjustment Mechanism – CBAM) heeft ingevoerd, waardoor importeurs dezelfde koolstofprijzen moeten betalen als Europese fabrikanten en er de facto een gelijk speelveld ontstaat.

Vanwege de volatiliteit op de energiemarkt hebben sommige Europese landen, die vrezen dat de dure emissierechten hun concurrentievermogen aantasten, de afgelopen maanden opgeroepen om het ETS te schrappen of de sterke stijging van de koolstofprijzen af te toppen. Volledig komaf maken met het kroonjuweel van haar klimaatbeleid wil de EU niet, maar als reactie op de kritiek werkt ze nu wel aanpassingen uit om de meest kwetsbare sectoren te beschermen, bijvoorbeeld door pieken in de koolstofprijs te beperken. Tegelijk heeft de EU een industrieel en handelsbeleid geïntroduceerd dat werk moet maken van verschillende strategische prioriteiten, inclusief het concurrentievermogen van de economie en decarbonisatie. De recent voorgestelde 'Verordening industriële versnelling' voorziet bijvoorbeeld in een verplichting om bij overheidsaanbestedingen 'Europees' en koolstofarm te kopen en in maatregelen om vergunningsprocedures te stroomlijnen en versnellen. De beleidsmakers hebben ook afgesproken de invoerquota fors te verlagen en hogere heffingen op te leggen aan alle invoer boven het quotum. Een overzicht van de belangrijkste maatregelen vindt u hieronder.

"De EU heeft kleine stappen gezet om Europese producenten te helpen door invoerheffingen op te leggen voor staal en de import van staal, cement en andere materialen aan een koolstofheffing te onderwerpen", aldus Wahid Butt, equity investment analyst. 

3. Decarbonisatiepioniers zijn op langere termijn mogelijk in het voordeel

De productie van ijzer en staal is verantwoordelijk voor zowat 8% van de wereldwijde BKG-emissies, de productie van cement en beton is goed voor nog eens 6%.⁷ Het grote volume aan cement- en staalverbruik betekent dat een grootschalige decarbonisatie van de productie de wereldwijde emissies sterk zou kunnen terugdringen.

Koolstofarm produceren kan door in te zetten op emissiearme of -vrije alternatieven voor fossiele brandstoffen, efficiënter energie- en grondstoffengebruik, koolstofafvang of een volledig nieuw productieproces. Om die technieken op commerciële schaal te kunnen toepassen, zijn stevige investeringen nodig. 

Er is vooruitgang. Vorig jaar produceerde een fabriek in Europa met een koolstofafvanginstallatie 's werelds eerste commercieel verkrijgbare bijna emissievrije cement.⁸ Daar was meteen behoorlijk wat vraag naar. Nog verschillende andere projecten voor cementproductie met koolstofafvang zijn in ontwikkeling. 

Speculatie dat de EU haar emissiehandelssysteem zal afzwakken, heeft de afgelopen maanden op Europese cementaandelen gewogen. Een deel van ons beleggingsteam denkt echter dat de markt te sterk heeft gereageerd – aangezien de Europese leiders nogmaals hun steun voor het ETS hebben uitgesproken, loopt de koolstofprijs op termijn wellicht verder op. "Naarmate er minder gratis emissierechten zijn, zullen de hogere koolstofprijzen een steeds groter deel van de totale productiekosten gaan uitmaken en de kostencurve doen versteilen", aldus equity investment analyst Anna Zandi. "Samen met CBAM zal dat het prijszettingsvermogen van de cementindustrie vergroten en een consolidatie in de hand werken waarbij de meest vervuilende fabrieken uit de markt geduwd worden. Pioniers in decarbonisatie zullen dan wellicht profiteren van zowel de structureel verbeterde markt als hun in verhouding lagere kosten."

In de staalproductie verkeert decarbonisatie daarentegen nog in de embryonale fase. Commercieel levensvatbaar bijna emissievrij staal bestaat vandaag niet en de vraag naar emissiearm staal is verwaarloosbaar. Koolstofafvang, groene waterstof en andere innovatieve oplossingen zijn veelbelovend, maar nog niet rijp. En terwijl Europa's cementproducenten de afgelopen jaren door gedisciplineerd met kapitaalinvesteringen om te springen aan prijszettingsvermogen hebben gewonnen in een erg lokale markt, kampen Europese staalfabrikanten met een zwakke vraag en de dreiging van chronische overcapaciteit op wereldniveau en massale invoer. Het mag dan ook niet verbazen dat enkele van hen, verwijzend naar de onzekerheid over het beleid en de hoge kosten, groene staalprojecten hebben uitgesteld of opgeschort.

Zonder hogere koolstofprijzen zal investeren in groene staalinitiatieven minder aantrekkelijk blijven. Toch bestaan er commercieel beschikbare emissiearmere alternatieven, zoals elektrische vlamboogovens. Beleid dat de lokale industrie en haar decarbonisatie-inspanningen ondersteunt, zoals maatregelen die staalimport ontmoedigen en vraag naar koolstofarm staal genereren, kan helpen om het tij te keren. 

Slotbedenkingen

De grotere geopolitieke onzekerheid, de volatiele energiemarkten en toenemende bezorgdheid over de macro-economische situatie kunnen de EU ertoe aanzetten haar emissieregels wat te versoepelen. Op korte termijn kan dat de prikkels voor de cement- en staalproducenten in de regio om werk te maken van decarbonisatie, verminderen. Voor langetermijnbeleggers betekent het gecombineerde streven naar energiezekerheid, industrieel concurrentievermogen én emissiereducties evenwel dat bedrijven die vroeg en doordacht de weg van decarbonisatie inslaan, op langere termijn een concurrentievoordeel kunnen uitbouwen.