Internationale betrekkingen Hoe de Iran-oorlog de economische vooruitzichten verandert

De Iran-oorlog zorgt voor een nieuwe dosis onzekerheid in de wereldeconomie: de vrees wordt weer aangewakkerd dat hoge olieprijzen de inflatie doen oplaaien, de consumentenbestedingen onder druk zetten en op de economische groei wegen.

De voorbije dagen gingen de prijzen voor ruwe Brent-olie en WTI-olie (West Texas Intermediate) op en neer, waarbij ze een piek van bijna 120 USD per vat bereikten toen de oorlog in het Midden-Oosten escaleerde, om daarna snel terug te vallen tot minder dan 100 USD. Op 10 maart bedroeg de wereldwijde Brent-prijs 91,74 USD per vat, ongeveer 26% meer dan vóór de Amerikaanse aanvallen op Iran.

Ongeveer een vijfde van het wereldwijde olietransport passeert langs de Straat van Hormuz nabij Iran, en elke verstoring daar heeft dan ook snel effect op de brandstofprijzen. Zelfs in de Verenigde Staten, de grootste olieproducent ter wereld, is de benzineprijs aan de pomp 20% omhooggeschoten sinds de VS en Israël Iran op 28 februari aanvielen.

“Consumenten reageren snel op hogere energieprijzen, vaak door hun spaargeld aan te spreken en hun benzineverbruik terug te dringen”, zegt de Amerikaanse econoom Jared Franz. Als de olieprijs tot eind 2026 rond 85 USD per vat blijft schommelen, schat hij dat de koopkracht van de Amerikanen met zo’n 0,6% zou kunnen dalen.

“Dat kan hard aankomen bij de consumenten, maar het bbp van de VS zou dit jaar nog steeds met 2,8% kunnen groeien, terwijl de werkloosheid stabiel blijft tussen 4% tot 4,5%”, aldus Franz. “Ook de wereldeconomie zou blijk kunnen geven van een dergelijke veerkracht, met een groei van om en bij de 2,8%. Maar dat scenario kan in het gedrang komen als de oorlog blijft aanslepen.”

Hoelang zal de oorlog duren?

Volgens politiek econoom Talha Khan zal de ontwikkeling van twee concurrerende tijdlijnen bepalen hoelang de oorlog duurt. Khan legt uit hoe het conflict zich volgens twee tijdlijnen zal afspelen. De eerste is de operationele tijdlijn, die regelt hoelang de militaire operaties kunnen worden volgehouden, en de tweede is de politieke tijdlijn, die aangeeft hoelang regeringen bereid – of in staat – zijn om escalatie te tolereren.

Eerste tijdlijn: de militaire operaties kunnen lang aanslepen

De operationele tijdlijn wordt bepaald door de volgehouden militaire slagkracht, waaronder de raketvoorraden en de logistieke veerkracht. In dat scenario “wijzen de huidige patronen erop dat beide partijen zich op een langdurig conflict hebben voorbereid”, zegt Khan.

De gelaagde raketstrategie van Iran is eerder gericht op een uitputtingsslag dan op een onmiddellijk schokeffect. Israël en de VS focussen van hun kant op het in meerdere stappen uitschakelen van capaciteit, in plaats van op een korte bestraffende aanval.

De Amerikaanse en Israëlische aanvallen zijn een uitputtingsfase ingegaan, die wordt gekenmerkt door aanhoudende gevechten in plaats van een snelle afwikkeling van het conflict”, aldus Khan. “Ze hebben vele operationele successen geboekt, maar daarom is het nog geen strategisch succes.”

Tweede tijdlijn: in de VS dringt de tijd op politiek vlak

De politieke tijdlijn verschilt sterk van land tot land. Iran lijkt de hoogste pijngrens te hebben, hoewel het land volgens Khan operationeel minder sterk staat. “Het regime bekijkt het conflict door een existentiële bril: een capitulatie volgens voorwaarden opgelegd door de vijanden zou zijn ideologische fundamenten en strategische langetermijndoelstellingen ondermijnen.”

De Verenigde Staten hebben een veel kortere politieke tijdlijn, want van president Trump is geweten dat hij weinig geduld heeft met langdurige oorlogen. “Binnenlandse politiek, marktgevoeligheid, budgettaire overwegingen en tegengestelde wereldwijde verplichtingen zijn factoren die een onbeperkte escalatie in de tijd tegenwerken”, voegt Khan eraan toe.

“De Golfstaten hebben dan weer de laagste tolerantiedrempel. Ze hebben deze oorlog niet gewild en toch ondervinden ze er de onmiddellijke gevolgen van door hun energie-infrastructuur, scheepvaartroutes en kapitaalmarkten.”

“Er is dus wellicht nog ruimte om de militaire campagne voort te zetten, maar het politieke geduld kan sneller opraken. Wanneer de politieke en de militaire tijdlijn uit elkaar lopen, neemt het risico op misrekeningen of plotse escalatie doorgaans toe, wat de economische onzekerheid alleen maar vergroot.”

Risico’s van een langdurige oorlog

Hoe langer de oorlog aanhoudt, hoe hoger de kosten zullen oplopen. “De Straat van Hormuz is een belangrijke doorvoerroute, niet alleen voor olie en vloeibaar aardgas, maar ook voor petrochemische producten die worden gebruikt in de toeleveringsketens voor kunstmest, de scheepvaart, chemicaliën, de mijnbouw en de maakindustrie”, legt Khan uit. Steden in de regio zoals Dubai en Doha zijn niet alleen energieleveranciers maar fungeren ook als wereldwijde knooppunten voor kapitaalstromen, luchtverkeer en commercieel vrachtvervoer.”

Een uitbreiding van het conflict zou een klassieke risk-off-reactie teweegbrengen: hogere olieprijzen, lagere aandelenkoersen, een sterkere Amerikaanse dollar, bredere kredietspreads, en een rally in staatsobligaties omdat beleggers op zoek gaan naar veiligheid. “In een extremer scenario, waarbij de olieprijzen zo sterk stijgen dat de vraag aanzienlijk wordt afgeremd, kan de dynamiek omslaan in stagflatie, met hogere inflatie op korte termijn, gevolgd door een zwakkere groei”, voegt Khan eraan toe.

Europa is een van de meest kwetsbare ontwikkelde economieën omdat het structureel afhankelijk blijft van geïmporteerde energie. Een aanhoudende stijging van de olieprijzen zou de algemene inflatie relatief snel aanwakkeren en het beleidstraject van de Europese Centrale Bank bemoeilijken, vooral als de groei aan de lage kant blijft. Ook Japan is bijzonder kwetsbaar door zijn afhankelijkheid van geïmporteerde energie en het belang van wisselkoersen.

“In de VS zou een olieprijs van 120 USD per vat volstaan om de bbp-groei met 1,5 procentpunt te verlagen tot ongeveer 1% of minder”, zegt Franz. “Dat zou wellicht ook tot een wereldwijde energiegerelateerde recessie leiden.”

Voorlopig geen onoverkomelijke schok

Het Iran-conflict vertegenwoordigt een groot maar nog steeds beheersbaar risico voor de wereldeconomie, zolang het zich niet aanzienlijk uitbreidt of te lang duurt, merkt Franz op. “Door de naderende midtermverkiezingen in de VS en de neerwaartse risico’s voor de economie wil president Trump misschien sneller een eind maken aan de oorlog.”

Het resultaat zal niet overal ter wereld hetzelfde zijn, meent Khan. Sommige economieën, zoals de Verenigde Staten en delen van Latijns-Amerika, zijn vrij goed afgeschermd door hun binnenlandse energieproductie. Andere, zoals Europa, Japan en een groot deel van Azië, zijn kwetsbaarder voor aanhoudende prijsstijgingen en verstoringen van de toeleveringsketen.

“Waar het uiteindelijk om draait, is hoelang het conflict nog militair en politiek wordt voortgezet. Als de politieke tijdlijn een vroegere stopzetting afdwingt, blijft de economische schade mogelijk beperkt”, zegt Khan. “Zo niet moeten beleggers zich voorbereiden op een periode van hogere energieprijzen, tragere groei en aanhoudende volatiliteit.”